Safra kesesi iltihabı nedir?

Safra kesesi iltihabı (kolesistit), safra kesesinin çoğunlukla bir safra taşının kesenin çıkışını (kistik kanal) tıkaması sonucu iltihaplanmasıdır. İki ana türü vardır:

• Akut kolesistit: Aniden başlar; genellikle taşla ilişkilidir.
• Kronik kolesistit: Tekrarlayan iltihaplanmalar sonrası oluşur, duvar kalınlaşması ve uzun süren hazımsızlık-karnın sağ üst kısmında rahatsızlıkla seyreder.

Belirtiler:

• Karnın sağ üst kısmında veya göğüs kafesinin altında ağrı (sağa omuz/sırta vurabilir), genellikle yağlı yemeklerden sonra başlar ve 6 saatten uzun sürebilir
• Bulantı, kusma, ateş, titreme
• Dokunmakla hassasiyet (Murphy bulgusu)
• Sarılık, koyu idrar, açık renk dışkı (taş ana safra kanalını da tıkarsa)

Risk faktörleri:

• Safra taşları, kadın cinsiyet, 40 yaş üzeri, fazla kilo, hızlı kilo kaybı, gebelik, östrojen kullanımı, diyabet, hemolitik hastalıklar, aile öyküsü.

Olası komplikasyonlar:

• Kese içinde irin (empiyem), delinme, karın zarı iltihabı, sepsis
• Ana safra kanalına taş düşmesi (kolanjit) veya pankreatit

Tanı:

• Muayene ve öykü
• Kan testleri: beyaz küre/CRP, karaciğer testleri, bilirubin; pankreatit şüphesinde amilaz-lipaz
• Görüntüleme: ilk tercih ultrason; net değilse HIDA sintigrafi; komplikasyon şüphesinde BT

Tedavi:

• Akut durumda hastane tedavisi: ağızdan alım kesilmesi, damar yoluyla sıvı, ağrı kesici, geniş spektrumlu antibiyotik
• Erken laparoskopik kolesistektomi (genellikle ilk 24–72 saat içinde) kalıcı çözümdür
• Ameliyat için yüksek riskli hastalarda geçici olarak cilde iğneyle drenaj (perkütan kolesistostomi)
• Kronik yakınmalarda elektif kolesistektomi planlanabilir
• Ana safra kanalında taş varsa Gastroenteroloji tarafından ERCP ile taş çıkarma gerekebilir

Ne zaman acile başvurmalı?

• 6 saatten uzun süren şiddetli sağ üst karın ağrısı
• Ateş, titreme, sarılık
• Kusma, sıvı alamama, baygınlık hissi
• Koyu idrar, soluk renkli dışkı
• Hamilelik, ileri yaş, diyabet veya bağışıklık baskılanması var ve ağrı/ateş eşlik ediyorsa

Günlük yaşam ve önleme:

• Yağlı/ kızartılmış yiyecekleri azaltın, küçük ve sık öğün
• Yeterli su tüketimi
• Kilo yönetimi; çok hızlı kilo kaybından kaçınma
• Safra taşı saptandıysa ve sık ağrı oluyorsa Genel Cerrahi ile elektif ameliyat planını görüşün

Size birkaç soru:

• Ağrınız sağ üst karında mı ve 6 saatten uzun sürdü mü?
• Ateş, bulantı-kusma, sarılık var mı?
• Daha önce safra taşı tanınız veya ultrason sonucunuz oldu mu?
• Ağrıyı tetikleyen özellikle yağlı yemekler oluyor mu?

Hangi doktora gidilmeli?

• Akut şikayetlerde Acil Servis
• İlk değerlendirme için İç Hastalıkları veya Aile Hekimliği
• Kesin tedavi ve cerrahi için Genel Cerrahi
• Ana safra kanalında taş şüphesinde Gastroenteroloji

Ben gerçek bir doktor değilim ve bu bir tıbbi teşhis değildir.